Η λογοθεραπεία είναι επίσης γνωστή ως η τρίτη σχολή ψυχολογίας της Βιέννης. Η πρώτη ψυχολογική σχολή ήταν αυτή του Sigmund Freud, η δεύτερη του Adler και η τρίτη είναι η σχολή που ίδρυσε ο Viktor Frankl και είναι αυτή για την οποία θα μιλήσουμε σε αυτό το άρθρο.
Ο Σίγκμουντ Φρόιντ όρισε τον άνθρωπο ως ένα ον που κατευθύνεται προς την ευχαρίστηση. Ο Adler το ονόμασε προσανατολισμένο στην εξουσία. Ο V. Frankl έβλεπε τον άνθρωπο ως ένα ον κατευθυνόμενο προς το νόημα .
Οι ιστορικοί της ψυχολογίας συμφωνούν στο γεγονός ότι η μελέτη της ψυχανάλυσης μας επιτρέπει επίσης να μάθουμε για τη ζωή του Φρόυντ, του ιδρυτή της. Ομοίως μπορεί να ειπωθεί ότι μέσα από τη μελέτη της λογοθεραπείας ερχόμαστε πιο κοντά στις προσωπικές εμπειρίες του V. Frankl δεδομένου ότι η ανάπτυξη της τρίτης ψυχολογικής σχολής δύσκολα μπορεί να γίνει κατανοητή χωρίς να γνωρίζουμε τη ζωή του ατόμου που την ίδρυσε.
Βρήκα νόημα στη ζωή μου βοηθώντας τους άλλους να βρουν νόημα στη ζωή τους.
Βίκτορ Φράνκλ
Ο Βίκτορ Εμίλ Φράνκλ γεννήθηκε στη Βιέννη στις 26 Μαρτίου 1905. Επέζησε τέσσερις στρατόπεδα συγκέντρωσης συμπεριλαμβανομένου του Άουσβιτς. Ήδη από παιδί είχε δείξει ενδιαφέρον για τη μελέτη της ιατρικής και των φυσικών επιστημών αλλά διατηρούσε πολύ κριτικό πνεύμα απέναντι σε αναγωγικές θέσεις.
Η κλήση του ήρθε πολύ νωρίς και η αναζήτησή του για νόημα ξεκίνησε πολύ πριν συμβεί το Ολοκαύτωμα. Την τελευταία αυτή περίοδο εκδόθηκε το πιο γνωστό του βιβλίο Ένας ψυχολόγος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο V. Frankl ήταν πεπεισμένος ότι αυτό που μας κάνει μοναδικούς είναι το ανθρώπινο πνεύμα . Η ανάταξη της ζωής και της ανθρώπινης φύσης στο τίποτα, όπως έκαναν πολλοί φιλόσοφοι και ψυχίατροι της εποχής, δεν ήταν η πιο κατάλληλη ζωτική σκέψη.
Ο άνθρωπος μπορεί να διατηρήσει ένα ίχνος πνευματικής ελευθερίας και ψυχικής ανεξαρτησίας ακόμη και σε τρομερές συνθήκες ψυχικού και σωματικού στρες.
Στα 19 του είχε ήδη αναπτύξει δύο θεμελιώδεις ιδέες. Το πρώτο πρέπει να απαντήσουμε στο ερώτημα που μας θέτει η ζωή για το νόημα της ύπαρξής μας γιατί είμαστε υπεύθυνοι για αυτό. Δεύτερον, ότι το τελικό νόημα είναι πέρα από την κατανόησή μας και πρέπει να παραμείνει έτσι. Αυτό είναι κάτι στο οποίο πρέπει να πιστεύουμε καθώς το επιδιώκουμε.
Η εμπειρία του V. Frankl στα στρατόπεδα συγκέντρωσης του επέτρεψε να το δει αυτό ο άνθρωπος είναι ικανός να βρίσκει νόημα σε όλες τις περιστάσεις της ζωής ακόμα και στις πιο παράλογες και οδυνηρές στιγμές.
Ψυχολόγος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης
Στο έργο του Ψυχολόγος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης Ο Β. Φράνκλ γράφει για τις εμπειρίες του στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (Türkhein Kaufering Theresienstad και Auschwitz). Περιγράφει την κακομεταχείριση που δέχθηκαν οι κρατούμενοι αλλά γράφει και για την ομορφιά του ανθρώπινου πνεύματος. Εν ολίγοις, το βιβλίο είναι για το πώς να ξεπεράσετε τη φρίκη και να βρείτε νόημα ακόμα και στις πιο τρομερές συνθήκες.
Ο V. Frankl πέθανε στις 2 Σεπτεμβρίου 1997 σε ηλικία 92 ετών, αφήνοντας μια μεγάλη κληρονομιά στην ανθρωπότητα. Μέσα από τη ζωή και το έργο του μας το θυμίζει αυτό όλοι μπορούμε να αναπτύξουμε ένα νόημα που μας σώζει στις δύσκολες στιγμές και ότι ό,τι κι αν κάνουμε για να μην σπάσει αυτό το νήμα θα έχει μεγάλη αξία.
Ο άνθρωπος είναι σε θέση να συλλάβει τα πάντα εκτός από ένα πράγμα: την τελευταία από τις ανθρώπινες ελευθερίες – την επιλογή μιας προσωπικής στάσης μπροστά σε μια σειρά περιστάσεων – να αποφασίσει ο ίδιος την πορεία του.
λογοθεραπεία
Όπως αναφέρθηκε, η λογοθεραπεία αναγνωρίζεται ως η τρίτη βιεννέζικη σχολή ψυχοθεραπείας και ιδρύθηκε από τον V. Frankl. Έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο τη δεκαετία του 1940. Η λογοθεραπεία είναι μια μέθοδος υπέρβασης των ανθρώπινων συγκρούσεων που δημιουργούν ταλαιπωρία .
Μας επιτρέπει να κατανοήσουμε δύσκολες και επώδυνες καταστάσεις . Με αυτόν τον τρόπο γίνονται ευκαιρίες ανάπτυξης για όσους τα βιώνουν. Αυτή η μέθοδος που εστιάζει στις εμπειρίες των αξιών μας επιτρέπει να δίνουμε νόημα σε όλα τα γεγονότα της ζωής, δίνοντάς μας έτσι τη δυνατότητα να ζήσουμε μια πλήρη ζωή.
Στη λογοθεραπεία, ο logos αναφέρεται στην αίσθηση του νοήματος, κάτι που πάντα αναζητούν τα ανθρώπινα όντα όταν έρχονται αντιμέτωποι με τις περιστάσεις του πεπρωμένου. Με αυτόν τον τρόπο το λογοθεραπεία σημαίνει θεραπεία μέσω της αίσθησης ή του νοήματος .
I 3 βασικές αρχές λογοθεραπείας
Οι τρεις βασικές αρχές ή πυλώνες της λογοθεραπείας είναι οι εξής:
- Ελευθερία βούλησης.
- Θέληση για νόημα.
- Το νόημα της ζωής.
Ελευθερία βούλησης
Η ελευθερία της βούλησης υλοποιείται μέσω μιας ειδικά ανθρώπινης ικανότητας γνωστής ως αυτοαποστασιοποίησης. Αυτή η ανθρώπινη ικανότητα νοείται ως η δυνατότητα να δει κανείς τον εαυτό του να αποδέχεται τον εαυτό του, να ρυθμίζει τον εαυτό του και να οραματίζεται τον εαυτό του . Σύμφωνα με τις διδασκαλίες του V. Frankl αυτό μας δίνει ελευθερία από τρεις πηγές επιρροής:
- ένστικτα.
- Κληρονομία.
- Περιβάλλο.
Ο άνθρωπος τα κατέχει αλλά δεν τον επηρεάζουν. Δεν είναι προκαθορισμένα ούτε οριστικοποιημένα. Είμαστε ελεύθεροι να αντιμετωπίσουμε αυτές τις τρεις πτυχές. Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος από ποιες συνθήκες τον έχει και μπορεί να ασκήσει την ελευθερία του. Κάθε φορά που ο άνθρωπος απελευθερώνεται από κάτι είναι για κάτι. Εδώ βρίσκουμε την έννοια της ευθύνης. Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος να είναι υπεύθυνος και είναι υπεύθυνος γιατί είναι ελεύθερος .
Από αυτή την υπαρξιακή ανάλυση προκύπτει ότι ο άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τη συνειδητοποίηση του νοήματος και των αξιών . Ο άνθρωπος καλείται να συνειδητοποιήσει το νόημα της ζωής και τις αξίες που της δίνουν νόημα. Είναι ο μόνος υπεύθυνος.
Θέληση για νόημα
Η θέληση για νόημα είναι στενά συνδεδεμένη με την τυπική του ανθρώπου υπέρβαση του εαυτού . Ο άνθρωπος πάντα δείχνει πέρα από τον εαυτό του προς ένα νόημα που πρέπει πρώτα να ανακαλύψει και του οποίου την πληρότητα πρέπει να φτάσει. Η θέληση για ευχαρίστηση και η θέληση για δύναμη του Φρόυντ και του Άντλερ αντίστοιχα οδηγούν τον άνθρωπο στην εμμονή. Αυτές οι έννοιες αντιτίθενται στην υπέρβαση του εαυτού μας και ματαιώνουν την ύπαρξή μας.
Για λογοθεραπεία η ευχαρίστηση και η δύναμη είναι οι συνέπειες ενός σκοπού και όχι αυτοσκοπός . Είναι γι' αυτό το λόγο που οι άνθρωποι που επιδιώκουν την ευχαρίστηση και τη δύναμη φτάνουν σε μια κατάσταση απογοήτευσης στην οποία με τη σειρά τους νιώθουν βυθισμένοι σε ένα μεγάλο υπαρξιακό κενό.
Η θέληση για νόημα δεν επιδιώκει να επιτύχει δύναμη ή ευχαρίστηση ή ακόμα και το ευτυχία . Στόχος του είναι η συνάντηση ενός θέματος ένας λόγος για να είσαι χαρούμενος.
Το νόημα της ζωής
Οι δύο προηγούμενες αρχές μιλούν για ένα άτομο πρόθυμο να πάρει θέση για τις συνθήκες της ζωής με απόλυτη ελευθερία ξεκινώντας από ένα νόημα που του αποδίδει. Αυτό είναι το προφίλ ενός ανθρώπου που ψάχνει για νόημα: το ίδιο με το να βρει το α αξία και συνειδητοποιώντας το συνιστά τον εαυτό του .
Η ζωή κρατά και διατηρεί νόημα. Αυτή η αίσθηση είναι περίεργη και πρωτότυπη για τον καθένα μας. Το καθήκον μας ως συνειδητά και υπεύθυνα όντα είναι λοιπόν η ανακάλυψη του νοήματος της ζωής μας.
Ο θάνατος μπορεί να προκαλέσει μόνο τρόμο σε όσους δεν ξέρουν πώς να γεμίσουν τον χρόνο που τους δίνεται για να ζήσουν.
Ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω τριών θεμελιωδών οδών που αναφέρονται σε τρεις κατηγορίες αξιών. Μερικές φορές μας οδηγεί στην συνειδητοποίηση των αξιών της δημιουργίας. Άλλες φορές μας κάνει να συγκρουστούμε με μια εμπειρία όπως όταν βλέπουμε ένα ηλιοβασίλεμα ή κάποιος μας δίνει ένα χάδι. Άλλες φορές μας φέρνει αντιμέτωπους με τα όρια της ίδιας της ζωής (θάνατος, βάσανα...).
Πάντως η ζωή θα διατηρεί πάντα ένα κρυφό νόημα μέχρι το τέλος και μια πιεστική και μόνιμη πρόσκληση για να ανακαλυφθεί και να πραγματοποιηθεί αυτό. Αυτές είναι οι τρεις θεμελιώδεις αρχές της λογοθεραπείας του Viktor Frankl. Όπως είδαμε, αυτό είναι ένα ανθρωπιστικό-υπαρξιακό όραμα του ανθρώπου που μπορεί να είναι δύσκολο να κατανοηθεί εάν δεν είστε εξοικειωμένοι με το όραμα του υπαρξισμού.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Frankl V. (2009). Uno psicologo nei lager. Αρης.
Frankl V. (2015). Τα βάσανα μιας ζωής χωρίς νόημα. Ψυχοθεραπεία για τον σημερινό άνθρωπο. Εκδότης Ugo Mursia.
